AWS: "Nederlands AI-leiderschap in gevaar"

Nederland behoudt zijn Europese leidende rol in de inzet van AI. Dat is een van de belangrijkste bevindingen in deze jaarlijkse versie van het rapport “Unlocking the Netherlands’ AI Potential” van onafhankelijk adviesbureau Strand Partners, in opdracht van Amazon Web Services (AWS). Het rapport laat ook zien dat Nederlandse bedrijven dringend moeten overstappen op de nieuwste generatie AI-technologieën om hun leidende positie te behouden of uit te breiden. Daarvoor is het essentieel om de benodigde vaardigheden op te bouwen en financieringsmogelijkheden veilig te stellen. Daarnaast moeten bureaucratische belemmeringen worden weggenomen. Het laatste ingrediënt voor toekomstig AI-succes in Nederland is digitale soevereiniteit, in de zin dat bedrijven de beste technologieën op de wereldmarkt moeten kunnen kiezen. 

“Nederland is een van de Europese koplopers op het gebied van AI, maar huidig leiderschap garandeert geen toekomstig leiderschap,” zegt Danielle Gorlick, Managing Director Benelux bij AWS. “Hoewel zes op de tien Nederlandse bedrijven AI gebruiken, voelt slechts één op de vier zich klaar voor de volgende generatie ervan. Die kloof dichten is dé uitdaging voor het toekomstige concurrentievermogen van Nederlandse bedrijven.” 

Nederlandse bedrijven lopen voorop 

Nederlandse bedrijven profiteren enorm van het gebruik van AI. 80% van de bedrijven die AI hebben toegepast, zegt dat hun innovatietempo in de afgelopen twee jaar is versneld. In het algemeen blijft de AI-adoptie in Nederland toenemen: 61% van de bedrijven heeft AI ingevoerd, tegen 49% vorig jaar. Dat is een groeipercentage van 24%, iets hoger dan de 23% van vorig jaar. Belangrijk is dat Nederland ruim voorloopt op het Europese adoptiepercentage van 54%, wat zijn positie als een van de toonaangevende AI-economieën van het continent bevestigt. Door AI toe te passen, profiteren Nederlandse bedrijven ook van productiviteitswinst, wat 76% van de deelnemers aangeeft. 81% zegt te verwachten dat AI hun groei het komende jaar zal vergroten. 

Klaar voor AI van de volgende generatie 

De gereedheid voor AI van de volgende generatie blijft echter laag, behalve onder startups: slechts 23% van de bedrijven zegt volledig of zeer goed voorbereid te zijn om AI-technologieën van de volgende generatie, zoals agentic AI, toe te passen. Daartegenover staan de Nederlandse startups, die met 83% aangeven klaar te zijn. De meerderheid van de Nederlandse bedrijven (55%) bevindt zich nog in de meest basale fase van AI-adoptie, hoewel dit iets is verbeterd ten opzichte van 59% vorig jaar. Deze bedrijven gebruiken publiekelijk beschikbare chatbots voor routinetaken of kopen kant-en-klare AI-oplossingen in. Dit zijn vooraf gebouwde, direct inzetbare tools zoals AI-gestuurde klantenserviceplatforms, productiviteitsassistenten of analysesoftware die met minimale maatwerk aan de slag kunnen, voor stapsgewijze efficiëntiewinsten. Deze concentratie is vooral sterk in sectoren zoals openbaar bestuur en defensie (70%), gezondheidszorg (65%) en bouw (61%), waar adoptie doorgaans voorzichtiger en geleidelijker verloopt. 

Barrières wegnemen, vaardigheden opbouwen en financiële routes creëren 

Om ervoor te zorgen dat het momentum vertaald wordt naar brede, duurzame groei voor de Nederlandse economie, moeten verschillende belemmeringen en structurele uitdagingen voor de adoptie van geavanceerde AI worden aangepakt. De vereenvoudigingsinspanningen in Europa zijn nog niet volledig effectief gebleken. Bedrijven geven aan dat de frictie bij opschaling wordt versterkt door de bredere nalevingslast waarmee zij al te maken hebben als gevolg van regelgevende versnippering. De stijgende compliancekosten, die nu 40% van de totale tech-uitgaven uitmaken, tegenover 35% vorig jaar, laten zien dat de Europese vereenvoudigingsinspanningen nog niet hebben geleid tot een lagere nalevingslast voor bedrijven. 

Daarnaast blijven tekorten aan vaardigheden de meest genoemde belemmering voor de adoptie en uitbreiding van AI. 58% van de deelnemers noemt een tekort aan AI- en digitale vaardigheden als obstakel voor het invoeren of opschalen van AI, aanzienlijk hoger dan het Europese gemiddelde van 51%. De vaardigheden die bedrijven het vaakst missen in hun personeelsbestand zijn AI- en machinelearning-expertise (50%), cybersecurity (45%) en data-analyse en engineering (45%). 

Ook toegang tot financiering blijft een structurele beperking. Veel bedrijven geven aan dat zij geen specifiek AI-budget hebben. Bedrijven die dat wel hebben, reserveren vaak slechts een klein deel van de IT-uitgaven voor AI. Daardoor kunnen zij moeilijk verder komen dan pilots en beperkte toepassingen. 32% van de bedrijven noemt onvoldoende interne financiële middelen als barrière voor het adopteren of uitbreiden van AI. Tegelijkertijd verwachten ondernemingen dat dit zal veranderen: 90% verwacht dat AI in de komende drie jaar een groter aandeel van de IT-uitgaven zal innemen, en voorspelt dat dit zal oplopen tot 20% van hun totale IT-budget. 

Digitale soevereiniteit die werkt 

Gevraagd naar wat het belangrijkst is voor de groei van hun bedrijf en sector, wijzen Nederlandse bedrijven op: toegang tot gekwalificeerd talent (57%), duidelijkheid en vereenvoudiging van regelgeving (50%) en toegang tot mondiale technologie en infrastructuur (47%). Bedrijven zijn duidelijk: toegang tot de beste tools blijft cruciaal. Wanneer 84% zegt dat toegang tot mondiale technologie belangrijk is voor hun innovatie, en 91% voor hun AI-adoptie, is de richting helder. Beleidsmakers moeten wereldwijde toegang tot technologie waarborgen en concurrerende, open ecosystemen behouden. In de praktijk betekent dit dat bedrijven AI- en cloudoplossingen van wereldklasse uit internationale markten moeten kunnen blijven gebruiken, integreren en opschalen. 

Nederlandse bedrijven benadrukken consequent dat toegang tot toonaangevende AI- en cloudtechnologieën niet alleen een voorkeur is, maar een voorwaarde voor adoptie, innovatie en opschaling. Soevereiniteitsstrategieën moeten daarom worden ontworpen om veerkracht en capaciteit te versterken, terwijl interoperabiliteit, flexibiliteit en grensoverschrijdende samenwerking behouden blijven. 

Ook burgers hebben een vergelijkbaar perspectief, met de nadruk op gegevensbescherming: burgers geven aan dat digitale soevereiniteit voor hen staat voor sterke normen voor gegevensbescherming, privacy en cybersecurity (58%), en controle over hoe en waar Europese data wordt opgeslagen en verwerkt (44%). Deze bevindingen suggereren dat soevereiniteit vooral wordt begrepen in termen van capaciteit, veiligheid en controle, en niet in termen van uitsluiting. Voor zowel bedrijven als burgers is het niet de prioriteit om de toegang tot mondiale technologieën te beperken, maar om ervoor te zorgen dat Europa veilig kan innoveren, hoge normen van vertrouwen kan handhaven en controle houdt over kritieke data en systemen. 

Methodologie 

Het veldwerk voor deze studie werd uitgevoerd door het onderzoeksteam van Strand Partners in opdracht van Amazon Web Services. Voor de steekproef werd gebruikgemaakt van een mix van online panels die bekendstaan om hun geldigheid en betrouwbaarheid. Deze panels zijn zorgvuldig samengesteld om een diverse vertegenwoordiging te waarborgen over verschillende demografische groepen. Voor de bedrijfsleiders zijn de panels geselecteerd met aandacht voor de grootte van de organisatie, sector en functie binnen het bedrijf. Het doel van de steekproefstrategie is een optimale mix te bereiken die de werkelijke verdeling van de doelpopulaties in de betreffende markten weerspiegelt.